صدور چک بلامحل جرم است و در قانون مجازاتهایی برای آن درنظر گرفته شدهاست، اما ماجرای صدور چک بلامحل به اینجا ختم نمیشود! اگر چکی که صادر کردهاید برگشت خوردهاست، باید بدانید که همچنان سه فرصت طلایی برای رهایی از مجازات قانونی در اختیار دارید.
چک بلامحل به چکی گفته میشود که دارنده چک هنگامی که آن را به بانک ارائه میکند یا با حساب خالی صادرکننده مواجه میشود یا به علل دیگری نمیتواند وجه چک را دریافت کند. در این حالت بانک، گواهی عدم پرداخت صادر میکند که اصطلاحاً در این موارد گفته میشود چک برگشت خوردهاست. پس از صدور گواهی عدم پرداخت دارنده چک میتواند با رعایت شرایطی که در قانون پیشبینی شدهاست، برای وصول مبلغ چک از صادرکننده آن شکایت کند. اگر این موضوع در دادسرا مطرح شود، صادرکننده چک علاوه بر اینکه ملزم خواهد بود مبلغ چک را بپردازد، به این علت که مرتکب جرم شدهاست، به تحمل مجازاتهایی همچون حبس نیز محکوم خواهد شد. با این وجود راه بازگشت برای صادرکننده چک بلامحل بسته نیست.
قانونگذار سه فرصت طلایی را برای صادرکننده چک بلامحل پیشبینی کرده است که وی از طریق آنها میتواند از مجازات حبس و آثار و تبعات آن رهایی پیدا کند:
الف- اگر قبل از شکایت دارنده چک، صادرکننده چک مبلغ آن را به وی بپردازد یا اینکه ترتیبات پرداخت آن را فراهم کند (مانند آنکه مهلت بیشتری از او بگیرد) طبق ماده ۹ قانون صدور چک دارنده چک دیگر نمیتواند علیه او شکایت کند.
ب- اگر پس از شکایت دارنده چک و قبل از صدور حکم قطعی، شاکی (دارنده چک) گذشت کند یا متهم (صادرکننده چک) وجه چک را به او بپردازد یا اینکه ترتیبات پرداخت را فراهم آورد، طبق ماده ۱۲ قانون صدور چک مقام قضایی باید رسیدگی به شکایت را متوقف کند.
ج- اگر پس از صدور حکم قطعی، شاکی گذشت کند یا متهم وجه چک را به او بپردازد یا ترتیب پرداخت را فراهم نماید، طبق ماده ۱۲ این قانون اجرای حکم متوقف میشود و متهم باید یک سوم جزای نقدی مقرر در حکم را به خزانه دولت واریز کند.
البته نباید از نظر دور داشت که تنها در صورتی میتوان از چک برگشت خورده در دادسرا شکایت کرد که چک به روز صادر شده باشد. به بیان دیگر، اگر چک امروز صادر گردد، ولی تاریخ وصول آن امروز نباشد و دارنده بتواند آن را در آینده وصول نماید، چک جنبه کیفری ندارد و در صورت برگشت خوردن نمیتوان از صادرکننده چک مدتدار در دادسرا شکایت کرد. چک مدتدار تنها جنبه حقوقی دارد و صادرکننده چک بلامحل مدتدار متحمل مجازات نمیشود، بلکه به پرداخت وجه چک و خسارت تأخیر تأدیه در دادگاه حقوقی (و نه کیفری) محکوم خواهد شد.
